Ukraynanın mülki məcəllə layihəsi geriyə atılmış addımmıdır?

Təklif edilən islahat qadınların boşanma hüququnu məhdudlaşdıracaq, eyni-cinsli münasibətlərin tanınmasını azaldacaq və yetkinlik yaşına çatmayanlar üçün nikah yaşını aşağı salacaq.

Ukraynanın təklif edilən yeni Mülki Məcəlləsi hüquq ekspertlərinin və vətandaş cəmiyyəti qruplarının ciddi xəbərdarlıqlarına səbəb olub. Onlar hərtərəfli qanunvericilik islahatının Kiyev Avropa İttifaqı ilə daha sıx inteqrasiya axtardığı bir vaxtda qadınların, uşaqların və LGBTQİ+ların hüquqlarını məhdudlaşdıracağını vurğulayırlar.

Altı il ərzində hazırlanan və mülki, ailə, beynəlxalq özəl hüququ təxminən 2000 maddədən ibarət vahid sənəddə birləşdirən qanun layihəsi hamiləlik dövründə və ya doğuşdan sonrakı bir il ərzində qadının boşanma hüququna dair məhdudiyyətləri yenidən tətbiq edəcək. Bu müddəa insan hüquqları təşkilatlarının təzyiqi ilə 2024-cü ildə Ukrayna qanunvericiliyindən çıxarılmışdı.

Layihəni araşdıran hüquq analitiki Oksana Huz bildirib: "Avropa inteqrasiyasından söhbət gedirsə, qanunvericiliyə edilən dəyişikliklər vəziyyəti yaxşılaşdırmalı, müasir şəraitə uyğunlaşmalı, insanların həyatını çətinləşdirməməlidir. İki insanın özəl həyatına daha dərindən müdaxilə cəhdi tamamilə əsassız görünür."

Təklif edilən qanun layihəsi həmçinin dəstəkçi reproduktiv texnologiyalara çıxışı daraldacaq — onların istifadəsini yalnız müəyyən tibbi göstərişlər olan hallarla məhdudlaşdıracaq. Tənqidçilər bunun hüquqi iyerarxiya problemi yaratdığını deyirlər. Bu sənəd Ukrayna Səhiyyə Nazirliyinin mövcud nazirlik əmrlərindən üstün tutulacaq. Hazırda həmin əmrlər subay qadınlara ciddi tibbi əsas olmadan donor mayalanmasından istifadə etməyə imkan verir. Hüquq müdafiəçiləri xəbərdarlıq edir ki, bu dəyişiklik subay qadınları həmin hüquqdan məhrum edə bilər.

Ən çox tənqid olunan müddəalar arasında hamilə qalan və ya doğuş etmiş qızlara 14 yaşından nikaha girməyə icazə verən bənd xüsusi yer tutur. Bu, hazırda 18 yaş olan minimum nikah yaşından — məhkəmənin icazəsi ilə 16 yaşdan mümkün olan istisnalarla birlikdə — əhəmiyyətli dərəcədə kənarlaşma deməkdir. Hüquq ekspertlərinin fikrincə, bu müddəa yaşlı kişilərə cinayət məsuliyyətindən yayınmağa imkan verərək qanuni nikah adı altında cinsi zorakılığa örtük rolunu oynaya bilər.

Huz bildirib: "On dörd yaş — bu uşaqdır. O, öz qərarlarına tam məsuliyyət daşıya bilməz, şüurlu razılıq verə bilməz. Bu vəziyyət qanunvericiliyin normallaşdırdığı və möhkəmləndirdiyi bir hal olmamalıdır."

Layihə məcəlləsi Ukraynanın LGBTQİ+ icması üçün də narahatlıq doğurur. Mövcud məhkəmə təcrübəsində məhkəmələr birgə yaşayan eyni-cinsli cütlükləri ailə vahidi kimi tanımağa başlayıb. Yeni məcəllə bu imkanın qarşısını faktiki olaraq bağlayacaq, partnyorlar arasında ümumi əmlak, miras hüquqları və tibbi qərar qəbuletmə ilə bağlı hüquqi müdafiəni aradan qaldıracaq.

Bu inkişaf hökuməti Aİ üzvlüyü ambisiyaları baxımından çətin vəziyyətə salır. Ukraynanın blokla assosiasiya müqaviləsində qeydiyyatlı mülki partnyorluq haqqında qanunvericilik tətbiq etməyə dair açıq öhdəlik mövcuddur. Həmin mövzu ilə bağlı ayrıca qanun layihəsi artıq hazırlanıb, lakin tənqidçilər sual edir: Mülki Məcəllə mövcud formada qəbul edildikdə həmin qanun layihəsi öz əhəmiyyətini itirməyəcəkmi?

Huz deyib: "Ukrayna belə deyir: 'Biz hazırladıq.' Lakin məsələ yalnız hazırlamaqda deyil — tətbiq etməkdədir. Əgər dövlət yol xəritəsində belə öhdəliklər götürür, sonra isə onları Mülki Məcəllədə faktiki olaraq dəfn edirsə, o zaman qanunvericilərimizin Aİ üzvlüyünə nə dərəcədə ciddi yanaşdığını soruşmaq lazımdır."

Layihənin hər hansı səsə qoyulmazdan əvvəl parlamentdə daha ətraflı müzakirədən keçəcəyi gözlənilir.

Powered by Froala Editor