Berkeley tələbələri silinməyə qarşı mübarizəni Vikipediyada aparırlar

LGBTQİ+ tarixinin silinməsinə yönələn cəhdlərin artdığı bir dövrdə, Kaliforniya Universiteti, Berkeley-də tələbələr Vikipediyanı müqavimət alətinə çevirərək, xüsusilə rəngli kuir və trans insanların hekayələrinin görünən və əlçatan qalmasını təmin edirlər.

Bu gün kuir və trans görünürlüğü uğrunda mübarizə təkcə parlamentlərdə və məhkəmə zallarında getmir, o, dünyanın ən böyük onlayn ensiklopediyasının səhifələrində də davam edir. Kaliforniya Universiteti, Berkeley-də həyata keçirilən unikal dərs layihəsi Vikipediyanı müqavimət vasitəsinə çevirərək, xüsusilə rəngli LGBTQİ+ların tarixinin ictimai yaddaşda qorunmasını hədəfləyir.

2016-cı ildən etibarən UC Berkeley-də etnik tədqiqatlar üzrə professor Juana María Rodríguez öz kurslarına Vikipediya redaktəsini əsas tapşırıq kimi daxil edib. Ənənəvi olaraq masa siyirməsində qalan esse yazıları əvəzinə, tələbələr tarixən kifayət qədər sənədləşdirilməmiş və ya ümumiyyətlə diqqətdən kənarda qalmış LGBTQİ+ mövzuları üzrə Vikipediya məqalələrini araşdırmaq, yazmaq və yeniləmək vəzifəsi alırlar.

Son on il ərzində tələbələr onlarla yeni məqalə yaradıb, yüzlərlə mövcud məqaləni redaktə edərək yüz minlərlə söz və minlərlə etibarlı istinad əlavə ediblər. Onların işi dominant tarixi narrativlərdə nadir hallarda rast gəlinən hekayələri - Meksikada LGBTQİ+ tarixi, ballroom mədəniyyəti, seks işçilərinin hərəkatları və San-Fransiskonun Çin məhəlləsində yerli kuir həyat kimi mövzuları əhatə edir.

Rodríguez Vikipediyanı “ictimaiyyətə açıq layihə, dünyanın ən böyük ensiklopediyası” adlandırır və qeyd edir ki, “bu tarixlərin fəal şəkildə silindiyi siyasi bir məqamda tələbələrin Vikipediya kimi platformada işləməsi daha da əhəmiyyətli olur”.

Layihə həmçinin müəllim və tələbələrə Vikipediyaya yüksək keyfiyyətli, ciddi mənbə standartlarına uyğun tədqiqat töhfələri vermək üçün təlimlər təşkil edən qeyri-kommersiya qurumu Wiki Education ilə akademik tərəfdaşlıq çərçivəsində dəstəklənir.

Berkeley-də Vikipediya ilə akademik əməkdaşlığın uzun tarixi var. Hələ 2010-cu ildə universitetin tələbə və professorları Vikipediyanın akademik etibarlılığını və faydalılığını artırmağa yönəlmiş proqramlarda iştirak edirdilər. Pilot təşəbbüs çərçivəsində bir neçə dövlət universitetində dərs prosesinə Vikipediya inteqrasiya olunmuş, tələbələrə kurs tapşırıqları çərçivəsində ictimai siyasət mövzularında məqalələri təkmilləşdirmək həvalə edilmişdi.

Əvvəlki təşəbbüslər daha çox ensiklopedik dəqiqliyin artırılmasına yönəlsə də, Rodríguez-in rəhbərliyi altında aparılan indiki iş daha konkret siyasi aktuallıq daşıyır. O, bunu kuir və trans tarixlərin ictimai diskursdan silinməsinə yönələn müasir cəhdlərlə əlaqələndirir. Tələbələrin töhfələri tarixi sənədləşmə və bilik istehsalındakı sistemli qərəzlərin yaratdığı boşluqları doldurmağa kömək edir.

Vikipediya üzərində aparılan bu iş yalnız kuir tarixləri silinmə riskindən qorumaqla kifayətlənmir, həm də tələbələrə media savadlılığı, tədqiqat metodologiyası və ictimai bilik istehsalının əhəmiyyəti barədə praktiki təcrübə qazandırır. Bir çox iştirakçı üçün bu layihə icmaların rəqəmsal yaddaşı formalaşdırmaq, marginallaşdırılmış kimliklər üçün görünürlük yaratmaq və onları kənarda qoyan narrativlərə qarşı çıxmaq imkanına malik olduğunu göstərən güclü bir dərsə çevrilib.

Powered by Froala Editor