Avropa İttifaqı Məhkəməsi: Üzv dövlətlər genderin hüquqi tanınmasını təmin etməlidir

12 mart 2026-cı ildə Avropa İttifaqının Ədalət Məhkəməsi (AİƏM) tarixi bir qərar qəbul edib. Qərara əsasən, üzv dövlətlər, azad hərəkətetmə hüququndan istifadə edən öz vətəndaşlarına yaşadıqları genderi əks etdirən sənədlər verməyə borcludur. Bu qərar, sənəd əldə etməkdə sistemli maneələrlə üzləşən trans insanlar üçün ciddi əhəmiyyət daşıyır.

12 mart 2026-cı ildə AİƏM, C-43/24 Shipova işi üzrə qərarını elan edib. İş on ilə yaxın müddət ərzində Bolqarıstan məhkəmələri tərəfindən genderi və adının tanınması rədd edilən, hazırda İtaliyada yaşayan bolqar trans qadın tərəfindən qaldırılıb. Məhkəmə müəyyən edib ki, üzv dövlətlər, azad hərəkətetmə hüququndan istifadə edən vətəndaşları üçün genderin hüquqi tanınması (HCT) prosedurunu təmin etməyə borcludurlar. Bu qərar, genderin hüquqi tanınmasını tamamilə qadağan etmiş üç üzv dövlət, Bolqarıstan, Macarıstan və Slovakiya üçün birbaşa məcburidir.

Məhkəmənin qərarı trans insanların gündəlik həyatında sənədlərinin oynadığı rolu açıq şəkildə tanıyır. AİƏM qeyd edib ki, yaşanılan genderlə rəsmi sənədlər arasındakı uyğunsuzluq hava limanlarında, xəstəxanalarda, iş yerlərində, təhsil müəssisələrində, habelə sərhəd keçid məntəqələrində trans insanları öz kimliklərini dəfələrlə izah etmək məcburiyyətinə salır. Məhkəmə bu vəziyyəti "əhəmiyyətli narahatlıqlar" kimi xarakterizə edib. 

Məhkəmənin "bioloji cins ilə gender kimliyi arasındakı fərqə əsaslanan ayrı-seçkiliyə göz yummaq" trans insanların ləyaqətini və azadlığını pozur” ifadəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu, AİƏM-in trans kimliyi özlüyündə ayrı-seçkilikdən qorunma əsası kimi açıq şəkildə tanıdığı ilk hallardan biridir. Bundan əlavə, məhkəmə milli ali məhkəmələrin genderin hüquqi tanınmasına qoyduğu qadağaların Avropa İttifaqı hüququna zidd olduğunu bəyan edib.

Bolqarıstana qarşı Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsində 2020 və 2022-ci illərdə genderin hüquqi tanınması prosedurlarını təmin etmədiyi üçün iki iş qazanılıb. Lakin 2023-cü ildə Bolqarıstan Ali Məhkəməsi trans insanların gender qeydlərini dəyişdirilməsini faktiki olaraq qadağan edən qərar qəbul edib. AİƏM-in bu işdəki qərarı həmin qadağanı birbaşa Avropa İttifaqı hüququ ilə ziddiyyət kimi qiymətləndirib. Macarıstan 2020-ci ildə, Slovakiya isə 2025-ci ildə qanunvericilik yolu ilə genderin hüquqi tanınmasını qadağan edib. Avropa Komissiyası bu qərara əsaslanaraq həmin dövlətlərə qarşı pozuntu prosedurları başlada bilər.

Powered by Froala Editor